رادیو گرافی با ماده حاجب


1392/9/16 0:0

 

 به نام خدا

 

رادیو گرافی با ماده حاجب

          از نظر لغوی به هر نوع اختلاف واضح بین دو چیز کنتراست یا تمایز گویند، ولی در تصویربرداری این اصطلاح، بیانگر اختلاف شدت رنگ بین اجزاء مختلف یک تصویر است. مقدار اين اختلاف بايد به قدري‌ باشد كه شكلهاي‌ آناتوميك و پاتولوژيك مورد نظر به وضوح مشخص گردند. به روندی که باعث تشدید اين اختلاف مي‌شود، تشدید (اينهانس) گویند. كنتراست تصاوير را مي‌توان به دو طريق تغيير داد:

الف)- تغيير پارامترها یا متغییرهای تصویربرداری :

          در رادیولوژی با تغییر MAS و kVp می توان كنتراست بين بافتها رابه بيشترين مقدار خود رساند. در ماموگرافي‌ از اشعه ايكس كم انرژي‌ برای ایجاد بيشترين كنتراست بين بافتهای پستانی استفاده مي‌شود.

ب)- تغيير خصوصيات فيزيكي‌ بافت از طريق وارد كردن مواد كنتراست‌ :

            مواد كنتراست‌ داروهايي‌ هستند كه با وارد شدن در ارگان هدف، با تشدید اختلاف در دانسیته بين دو بافت، باعث افزایش اطلاعات تصويري‌ مي‌شوند. مواد كنتراست‌ موادی هستند که نسبت به ارگانهای بدن تفاوت قابل توجهی از نظر جذب اشعه ايكس داشته و منجر به نمایش جزئیات تشریحی ارگانهای فاقد کنتراست ذاتی می‌شوند.

اگرچه با این دو روش می توان کنتراست تصاویر را تشدید نموده و افزایش داد ولی واژه "تشدید تمایز یا تشدید کنتراست" معمولاً به هرگونه تغيير رنگ بافت كه توسط مواد كنتراست‌ صورت گرفته و بر روي‌ كليشه به نمايش در آمده باشد اطلاق مي‌گردد.تغییر پارامترهای تصویربرداری کمک شایانی به تعیین وتشخیص ضایعات نمیکند. واژه های با تشدید، بدون تشدید، با تشدید کنتراست، بدون تشدید کنتراست اصطلاحات شایعی هستند که در رادیولوژی برای بیان استفاده یا عدم استفاده از ماده کنتراست بکار برده می شوند. وجودیا عدم وجود ماده کنتراست، میزان ماده کنتراست ونوع تزریق باعث بهبود قابل توجه ارزش تصاویر در تشخیص و تعیین مشخصات ضایعات می گردد.    

در هر روش تصويربرداري‌ تشخيصي،‌ مواد حاجب خاصي‌ مورد استفاده قرار مي‌گيرد. خالص‌ترين شكل دارو كه بر اساس تشدید تصاوير استوار است، در پزشكي هسته‌اي‌ (سينتيگرافي‌) وجود دارد يعني‌ جايي‌ كه روند تصويربرداري‌ منفك از تزريق دارو نيست. تصاوير پزشكي هسته‌اي‌ در واقع نمايش مستقيم توزيع دارو بوده و بافتها بطورمستقیم تأثيري‌ بر روي‌ کنتراست تصاویر ندارند.

در روش های تصویربرداری با اشعه X (رادیوگرافی های رنگی و سي‌تي‌‌اسكن)، از آنجائی‌که ميزان تضعيف اشعه ايكس در بسیاری از ارگانهای بدن با نسوج اطراف مشابه است، این ساختمان‌ها در راديوگرافي ساده قابل نمایش نبوده و به اصطلاح در راديوگرافی ساده فاقد کنتراست ذاتي می‌باشند. در این روش های تصویربرداری، مواد کنتراست یا مواد حاجب موادی هستند که نسبت به ارگانهای بدن تفاوت قابل توجهی از نظر جذب اشعه ايكس داشته و منجر به نمایش جزئیات تشریحی ارگانهای فاقد کنتراست ذاتی می‌شوند. موادی که ميزان تضعيف اشعه ايكس در آنها نسبت به ارگانهای بدن متفاوت بوده و باعث تغییر ميزان تضعيف اشعه ايكس در خود ارگان یا اطراف آن می‌گردند را اصطلاحا مواد کنتراست یا مواد حاجب گویند. مواد كنتراست‌ در سي‌تي‌‌اسكن بطور مستقيم از طريق جذب يا پراكنده نمودن فوتونهاي‌ اشعه ايكس عمل مي‌كنند. تفاوت در عدد اتمی (مثل ید) یا تراکم الکترونها (مثل هوا) در مواد حاجب نسبت به بافتهای بدن، موحب تفاوت در جذب اشعه ايكس و ايجاد كنتراست در تصاوير راديولوژي مي گردد این مواد حاجب با دو مکانیسم یعنی نمایش خود ارگان (مثلا کلیه در فاز نفروگرام IVP) یا ترسیم سطح داخلی یا خارجی اعضاء (مثلا سطح داخلی کالیس ها و لگنچه در فاز پیلوگرام IVP)، موجب افزایش کنتراست و نشان دادن جزئیات تشریحی ارگان‌ها می‌گردند..

معادل انگليسي مواد حاجب، مواد كنتراست‌ مي‌باشد كه نسبت به كلمه مواد حاجب دامنه بيشتري را شامل شده و مواد حاجب شفاف و مواد حاجب در سونوگرافي و MRI را نيز شامل مي‌شودیادآوری می‌شود همه مواد كنتراست‌ مورد استفاده در رادیولوژی (مانند هوا)، حاجب اشعه ايكس نبوده و اصطلاح مواد حاجب در برگیرنده مفهوم مواد کنتراست نیست.

ویژگی های مواد حاجب:

 خصوصيات مواد حاجب به موارد ذیل بستگی دارد:

 -حلالیت در چربی یا حلالیت در آب :

                 هرچه حلالیت در چربي (لیپوفیلی) بیشتر باشد، ماده حاجب به سلولها بویژه سلول‌هاي مغزي ‏بیشتر چسبيده و دفع آن به تاخیر مي‌افتد و لذا عوارض سمی آنها بویژه در مغز بیشتر مي‌شود. برعکس هرچه خاصیت حلالیت در آب (هیدروفیلی) بیشتر باشد، دفع آنها زودتر و سریعتر بوده و عوارض سمی آنها روي سلولهاي عصبي کمتر است. هرچه گروه های متیل و کربوکسیل (COOH و CH3) بیشتر باشد، ویژگی لیپوفیلی بیشتر و هر چه گروه های هيدروكسيل و آميد (OH و NH3) بيشتر باشد، ويژگي هيدروفيلي بیشتر است. هرچه آرايش مولكولي از لحاظ گروههای راديكالی، حالت تقارن بیشتری داشته باشد خاصیت هیدروفیلی نیز بیشتر است. خاصیت لیپوفیلی مواد حاجب یونی بیشتر از مواد حاجب غیریونی است.

-آزاد سازی هیستامین:

                     آزاد سازی هیستامین ویژگی واکنش‌های حساسیت زا است. مواد حاجب غیر یونی خاصیت آزاد سازی هیستامین کمتری دارند. تزريقات وريدي نسبت به شرياني عوارض سيستميک بيشتری دارند زیرا اول از ريه عبور كرده و سبب تحريك ماست‌سل (سلولهای مترشحه هیستامین) در جدار آلوئول‏هاي ريه شده و عوارض افزایش می‌یابد.

 

-اتصال به پروتئین:

           همه مواد حاجب به درجاتی به پروتئین‌های پلاسما بویژه آلبومین متصل می‌شوند که هر چه درصد اتصال به پروتین بیشتر باشد، عوارض بیشتر است. اتصال به پروتین مواد حاجب یونی بیشتر از مواد حاجب غيریونی است. مواد حاجبی که به پروتئین متصل نمی‌شوند، بسرعت از طریق کلیه ها دفع می‌شوند ولی مواد حاجب متصل شده به پروتین از طریق کبد و سیستم صفراوی دفع می‌گردند. ویژگی مواد حاجب کله سیستوگرافی اتصال به پروتئین است.

 اسمولالیته(اسمولاریته):

                          یکی ازویژگیهای ساختمانی مایعات که نشان دهنده تعداد ذرات محلول درمقایسه با آب است را  ا سمولاریته  گویند.

مواد حاجب جدید نسبت به مواد قدیمی تر از اسمولالیته پایین تری برخوردارند (با این حال حتی دو برابرخون اسمولالیته دارند) به همین دلیل مواد حاجب جدید را اسمولار پایین

می نامند.

 

 

 

ویسکوزیته :

                یکی دیگر از خصوصیات مایعات است که به صورت استحکام مایع در حین جریان بیان میشود وتحت تاثیرساختار مولکولی وتراکم مولکولی می باشد.با گرم کردن ماده حاجب تا حد درجه حرارت بدن ویسکوزیته کاهش یافته وتزریق سریعتر وروان تر صورت میگیرد.

ویسکوزیته واسمولالیته بالا از ویژگیهای مهم کنتراست های محلول در آب است که سبب اثرات عینی وقلبی وهمودینامیکی این مواد می گردد.زیرا با تغییرات فشار اسمزی باعث انتقال ناگهانی آب از فضاهای سلولی ودرون بافتی به داخل پلاسما می شود ومنجر به عوارض جانبی این مواد میگردد که شامل گشادی عروق –افزایش دمای بدن –درد-تهوع واستفراغ میشود.

قابلیت ایجاد یون:

                   یونی یا غیر یونی بودن موادحاجب به ساختار شیمیایی آنها بر میگردد.ماده یونی در محلولهای آبی تشکیل یون میدهدولی غیر یونی در آب یونیزه نمیشود.در معرفی ماده حاجب اغلب نسبت اتمهای ید به ذرات حل نشده ذکر میگردد که نشانگرمیزان کدورت بهتر (ید بیشتر)بوده درحالیکه نسبت پایین تر اسمولالیته ودر نتیجه اثرات جانبی کمتررا نشان میدهد.

موادحاجب یونی ممکن است باعث ایجاد اختلال در ضربانات قلبی وسیستم عصبی گردند.

مواد حاجب جدید غیر یونی با اسمولار پایین که عوارض جانبی آنها 5/1 مواد یونی است ولی قیمت بالاتری دارند.

 

-مواد حاجب به دو دسته مواد حاجب شفاف یا لوسنت (دانسیته پایین) و مواد حاجب کدر یا اپاك (دانسیته بالا) تقسیم می‌گردند.

 

˜الف)    مواد حاجب شفاف

             اولین مواد حاجب مورد استفاده در تزريقات داخل عروقي و داخل فضاي ساب آراكنوئيد، گازهایی نظیر هوا، اکسیژن، دي‌اكسيد كربن و نیتروژن بودند. اولین‏ میلوگرافی در سال 1919 با تزريق هوا به داخل فضاي ساب آراكنوئيد انجام شد. گازها دارای کمترین اثر تحریکی و حداقل عوارض بوده و جهت بررسی حفرات بدن و آنژیوگرافی اندام‌ها و تهیه تصاویر دوبل کنتراست بكار مي‌روند. تصویربرداری با هوا وقت‌گیر و مشکل بوده و تصوير بدست آمده وضوح و کنتراست بالايي ندارد. امروزه اکثر روش‌های  تصویربرداری با هوا منسوخ شده است و بیشترین کاربرد آن در بررسی‌هاي دوبل کنتراست دستگاه گوارش مي‌باشد. بعلت افزایش کنتراست در تصاویر آنژیوگرافی با ساب‌ترکشن دیژیتال (DSA)، امکان استفاده از هوا بعنوان ماده حاجب در اين روش نيز وجود دارد.

˜ب)    مواد حاجب کدر

مواد حاجب کدر امروزی شامل :1-سوسپانسیون باریم    2-مواد حاجب یددار می‌باشند.

باریم سطح داخلی دستگاه گوارش را مشخص می‌کند و مواد حاجب یددار را مي‌توان در داخل عروق یا حفرات استریل بدن تزریق کرد. 

 

1-ب )استفاده از باریم در دستگاه گوارش از سال 1910 مرسوم گرديد. از سال 1896 تا 1910 بیسموت ماده حاجب خوراکی مورد استفاده در دستگاه گوارش بود. باریم بدلیل خنثی بودن از نظر شیمیایی و نامحلول بودن در آب، ماده حاجب نسبتا بی‌خطري مي‌باشد. به پودر سولفات باریم مواد افزودنی زیر به منظور بهبود طعم و پایداری سوسپانسیون حاصله و افزایش کیفیت تصاویر اضافه می‌شوند:

مواد آلی دارای ملکول‌های با زنجیره بلند مثل متیل سلولز و پکتین كه موجب افزایش ویسکوزیته و جلوگیری از رسوب مي‌شوند.

ملکول‌های کوچک شدیدا قطبی مثل سیترات آهن باعث افزایش تمایل به پراکندگی مولكولهاي باريم مي‌گردند.

مواد ضد حباب، ضد اسید، خوش‌طعم کننده و شیرین کننده، بافرها

 

˜ 2-ب )   مواد حاجب يددار:

         اولین بار خاصیت ايجاد کنتراست ید در رادیولوژی در دهه 1920 بدنبال کدر شدن مثانه در گرافی ساده شکم بیماران سيفلیسی که تحت درمان با یدید سدیم بودند، شناخته شد.

 

موادحاجب یددارشامل:

 1-محلول درچربی                                    2-محلول درآب

 

˜-    مواد حاجب یددار محلول در چربی:

                    مواد محلول در چربی نظیر لیپیودول و مایودیل، جهت تزریق در حفرات بدن قابل استفاده است، ولي تزریق داخل عروقی آنها منجر به آمبولی چربی و عوارض خطرناک ناشی از آمبولی مي‌گردد. جذب بسیار کند آنها ( 1 سی‌سی در سال) منجر به ایجاد التهاب و چسبندگی در محل تزريق شده و برای مثال در میلوگرافی مواد حاجب كدر يكي از علل شایع التهاب پرده‌های مغز (آرکنوئیدیت) بوده و منجر به چسبندگی و باریک شدن فضای ساب‌آراکنوئید و مسدود شدن غلاف ریشه‌های عصبی و در نهایت عوارضي نظير فلج عصبي یا کوری مي‌گردد.

كشش سطحي بالای مواد حاجب روغني و مواد حاجب شفاف نظير هوا موجب عدم چسبیدن مناسب آنها به سطوح و عدم پر شدن كامل شکاف‌ها و یا زوائدی نظیر غلاف ريشه‌های عصبی شده و این زوائد بخوبی ديده نمي‏شوند.

-         لیپیودل:

             اولین ماده حاجب یددار بوده که تا سالها ماده حاجب استاندارد جهت میلوگرافی و بررسی ساير حفرات بدن بود. مهمترین عیب لیپیودل، کشش سطحی و چسبندگی بالای آن بوده که منجر به عدم چسبیدن مناسب آن به سطوح و تشکیل حباب های کروی متعدد و غیر قابل خارج کردن آن از محل می‌شود.

       آبکی‌ترین ماده حاجب روغنی، لیپیودل كاملا مايع است که برای سیالوگرافی ماده حاجب ارجح مي‌باشد. بعلت تمایل لیپیودل به تجمع در تومورهای کبدی، از آن در هنگام آمبولیزاسیون این تومورها استفاده مي‌گردد.

 

-         پانتوپاک یا مایودیل:

           در سال 1944 به بازار عرضه شد و از نظر شیمیایی روغنی بوده ولی بعلت آبکی‌تر بودن به سطوح بهتر چسبیده و بعد از اتمام آزمایش قابل خارج کردن از محل مي‌باشد. در بسیاری از موارد بویژه در میلوگرافی جایگزین لیپیودل شده و ریشه های عصبی را بهتر از لیپیودل نشان می‌دهد و تا دهه 1970 مورد استفاده بود.

 

 

˜    -مواد یددار محلول در آب

1-موادحاجب داراي اسمولاريته بالا:

            دیاتروزایت (اوروگرافین، گاستروگرافین، هایپاک) و یوتالامات (کونرای) پایه این مواد را تشكيل مي‌دهند. همه آنها یونی بوده و در آب حل ‏شده و دو يون مثبت (كاتيون) و منفي (آنيون) ایجاد می‌کنند.

اسمولاريته پلاسما 300 میلی‌اسمول در دسی‌لیتراست و اسمولاريته مواد هیپراسمولار 8-5 برابر پلاسما یعنی 1700 – 1500 میلی‌اسمول در دسی‌لیتر است.

نسبت تعداد ملكول ید به تعداد ذرات يوني (نسبت يد به ذره) در محلول، اسمولاريته محلول را تعیین می‌کند که در این داروهاي يوني اين نسبت سه به دو(2/3) است. اسمولاریته بالا مسئول ایجاد بسیاری از عوارض این داروها است.

موارد کاربرد موادحاجب داراي اسمولاريته بالا::

الف) تزريق در داخل حفرات بدن نظير مفاصل، پيشابراه، رحم و لوله‏هاي رحمي، فيستولوگرافي، سيالوگرافي.

ب) در گذشته نزدیک جهت تزریقات داخل عروقی روتین در افراد معمولی و کم خطر مورد استفاده بود.

 

 

 

2-مواد حاجب داراي اسمولاريته پايين:

اسمولاريته حدود 800-500 و نسبت ید به ذره 1/3 دارند.

موارد کاربرد موادحاجب داراي اسمولاريته پایین یا همسان خون        

 

 

همه تزريقات داخل عروقي بویژه در افراد پرخطر

         ميلوگرافي: مواد حاجب با اسمولاریته کم براي بررسی سيستم عصبي بهترين گزینه‌اند. استفاده از داروي يوني در ميلوگرافي ممنوع مي‌باشد

 موارد منع کاربرد مواد حاجب:

          -   استفاده از مواد حاجب داراي اسمولاريته بالا در میلوگرافی و بیمارانی که احتمال ورود ماده حاجب به ریه وجود دارد (نظیر آسپیراسیون یا فیستول بین مری و تراشه) ممنوع است.

-  در بیمارانی که خطر ورود ماده حاجب به حفره صفاق وجود دارد، نظیر پارگی یا سوراخ شدن روده، استفاده از باریم ممنوع مي‌باشد. در حفره صفاق ورود باريم باعث پريتونيت باريمي مي‌گردد كه در نيمي از موارد كشنده است. در ساير نواحي مانند مدياستن رسوب باريم ايجاد واكنش جسم خارجي و تشكيل گرانولوم و تغييرات التهابي مي‌شود.

- در افراد پرخطر، هیچ ممنوعيت مطلقي براي تزریقات داخل وریدی مواد حاجب يددار وجود ندارد، ولی بايستي به خاطر داشت كه در این بیماران احتمال ایجاد واکنش حساسيتي يا اثرات سمي داروها بیشتر بوده و باید ارزش تشخیصی استفاده از مواد حاجب بر خطرات بالقوه  احتمالي برتری داشته باشد.

 

 

 

 

ماده حاجب در سی تی اسکن:

ماده حاجب در سی تی اسکن به دو دسته تقسیم میشوند:

الف) داخل وریدی(تزریقی)                   ب)خوراکی

این مواد قابلیت تضعیف اشعه ایکس را توسط اعضاء بدن افزایش میدهندودر ایجاد افتراق بین بافت طبیعی وغیر طبیعی استفاده میشوند.مسئول این افزایش تضعیف اتمهای ید میباشند

تصفیه کلیوی مواد حاجب عروقی :

                تصفیه این مواد بطور عمده از طریق کلیوی صورت میگیرد.در بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی حذف کنتراست از طریق کبدوروده انجام میشود که این نوع تصفیه بنام ترشح جانشین نامیده میشود که سرعتش خیلی کندتر از تصفیه کلیوی است.در تصفیه کلیوی تحت شرایط طبیعی تقریبا صددرصد کنتراست از طریق کلیه دفع میشود که به نیمه عمر معروف است.که در افراد نرمال برای همه کنتراست ها یک ای دو ساعت است.حداکثر زمان دفع کلیوی سه دقیقه بعد ازتزریق است.غلظت ید در ادرار یک ساعت (شصت دقیقه) بعد از تزریق به حداکثر میرسد.

ماده حاجب به دلیل اسمولالیته آن ادرارآور است وهمراه باآن پتاسیم-فسفات منیزیم-اسیداوریک واکزالات دفع میشود.

 

اثرات ماده کنتراست بر روی کنتراست بافت ها:

       در سی تی معمولا سه مرحله تشدید کنتراست مورد بحث قرار میگیرد:

فاز شریانی (مرحله بولوس) –فاز وریدی (غیر تعادلی )وفاز تاخیری (تعادلی)

تفاوت میان این مراحل بستگی به سرعت تزریق وفاصله زمانی بین تزریق واسکن دارد.

فازشریانی که بلافاصله پس از تزریق حجم کامل ماده شروع میشودبا تفاوت دانسیته 30 یا بیش از 30 واحد هانسفیلد بین آئورت وآی وی سی تعیین میشود.

در فازوریدی  که به دنبال مرحله بولوس است این تفاوت 10 تا 30 واحد هانسفیلداست .ودر آخرین مرحله یا فاز تاخیری  تفاوت کمتر از 10 واحد هانسفیلد است.

امکان رؤیت اکثر تومورها بویژه تومورهای کبدی در فاز وریدی بیشتر است.یعنی اسکن ها قبل از این مرحله تهیه میشوند.

روش های تزریق:

1-تزریق انفوزیون (قطره ای)          2-تزریق یکجا (بولوس)

                    درتزریق انفوزیون از طریق یک کاتتر وریدی در عرض چند دقیقه تزریق صورت میگیردواسکن معمولا بعد ازتزریق مقداری دارو صورت گرفته وبقیه ماده بصورت قطره ای تا کامل شدن دارو صورت میگیرد که در این روش تمام اسکن ها در مرحله تعادل تهیه میشود که امروزه پیشنهاد نمی شود.

در روش بولوس ماده کنتراست با سرعت 1الی 4 میلی لیتر در ثانیه در زمان معین قبل از شروع اسکن تزریق شده وبسته به سرعت تزریق وفاصله زمانی بین تزریق وشروع اسکن فازهای عروقی (شریانی یا وریدی)صورت می گیرد.

روش سومی هم هست که ابتدا یک مرحله تزریق صورت گرفته (تا حداکثر تشدید کنتراست حاصل شود)سپس یک مرحله کندتر بعدی جهت تداوم تشدید بکار می رود.

 

 

مواد حاجب خوراکی:

          درسی تی اسکن از ناحیه شکم ولگن استفاده از موادحاجب در دستگاه گوارشی جهت تمایز روده ها از کیست –آبسه یا نئوپلاسم ضروری است.محلولهای سولفات باریم بعلت تولید آرتیفکت کاربرد چندانی ندارند.موادکنتراست یونی وغیر یونی محلول درآب را میتوان رقیق کرده بصورت خوراکی تجویز نمود.در صورت مشکوک بودن به بیماری رکتوم تجویز مقداری از ماده کنتراست بصورت انما نیز ضروری است.

 

کاربرد ماده حاجب در سیستم اعصاب مرکزی :

             استفاده از ماده حاجب در سی تی اسکن مغز بطور گسترده ای موردپذیرش قرار گرفته است ولی در موارد خاص مثل آتروفی مغز-خونریزی داخل جمجمه ای-سکته مغزی وهیدروسفالی وبرخی ناهنجاری های مادرزادی نیاز به تزریق ماده حاجب نیست.

اما در ضایعاتی که سد خونی –مغزی مسدود می شود مثل بیماری های عفونی وتومورها ومواردی که ماهیت (ای –وی )عروق مغز درگیر است مثل آنوریسم ومالفورماسیون تصویر برداری قبل وبعد از تزریق ماده حاجب بسیار مفید بوده وموجب بالا رفتن دقت تشخیص می شود.

 توموگرافی کامپیوتری اوربیت عمدتاً به منظور بررسی شکستگی های حفره اوربیت استفاده شده اما به عنوان آزمون تکمیلی در بررسی تخریب های استخوانی ناشی از تومور نیز به کار برده می شود به هر جهت در سی تی اسکن اوربیت نیز ، تزریق ماده حاجب صورت می پذیرد .

درسی تی اسکن از ستون مهره ها نیز می توان ماده حاجب تزریق نمود . با تزریق ماده حاجب می توان تصاویری را برای بررسی تومورها و بین بافتهای فیبروزه و بافتهای باقیمانده صفحه دیسک پس از عمل جراحی برای بیماران بکار برد . برای رعایت مسائل اقتصادی معمولاً اسکن ها پس از تزریق 60 میلی لیتر ماده حاجب تهیه می شود . در حالی که بهتر است تا 80 میلی لیتر ماده حاجب تزریق شود تزریق عمدتاً با دست و یا با انژکتور ( تزریق کننده اتوماتیک ) صورت می گیرد.
کاربردهای ماده حاجب در سیستم تنفسی :

           سی تی اسکن حنجره : در صورت وجود تومور ، می توان از ماده حاجب جهت بررسی درگیری گره های لنفاوی گردن و مرحله بندی تومور استفاده کرد در واقع در زمانی که نیاز به ارزیابی و مرحله بندی تومور باشد علاووه بر سی تی اسکن از ناحیه حنجره بدون تزریق ماده حاجب ، مجدداً با تزریق ماده حاجب غیر یونی نیز تصویربرداری صورت می گیرد . بنابراین ضروری است که بیمار در جریان تصویربرداری های قبل و بعد از تزریق بهیچ وجه حرکت نکند.

سی تی اسکن تراشه : از مواد حاجب در این آزمایش به منظور مرحله بندی تومورها و نشان دادن رابطه تراشه با ساختمان های تشریحی اطراف توده ها استفاده می شود.

 

 

. ˜   - انواع مواد حاجب یددار موجود در بازار ایران

اوروگرافين 76% : (370 mgI/cc) (هر آمپول  20 سی‌سی آن ، 4/7 گرم يد دارد)

اوروگرافین 60% : (280 mgI/cc)

گاستروگرافین: (mgI/cc 370)

امنی‌پاک 240 : (240 mgI/cc)

امنی‌پاک 300 : (300 mgI/cc)

ایوپاک 240 : (240 mgI/cc)

ايوپاك 300 : (300 mgI/cc)

ويزي‌پاك 320 : (320 mgI/cc)

اولتراويست 300 : (300 mgI/cc)

˜    دوز تزریق:

رادیولوژی

VCUG : از ماده حاجب 15% یا 120-80 ميلي‌گرم يد در سي‌سي (mgI/cc)، معادل حجم مثانه که با فرمول "(2 + سن) × 30" محاسبه مي‌گردد، استفاده مي‌شود.

IVP :

روتین: 300 ميلي‌گرم يد به ازاي هر كيلوگرم وزن بيمار از ماده حاجب با اسمولاريته بالا (1 سي‌سي يد به ازاي هر كيلوگرم وزن بيمار از اوروگرافین 60%) يا 200 ميلي‌گرم يد به ازاي هر كيلوگرم وزن بيمار از مواد حاجب با اسمولاريته پايين مانند ايوپاك استفاده مي‌شود.

اورژانس: 600 ميلي‌گرم يد به ازاي هر كيلوگرم وزن بيمار (2 سي‌سي به ازاي هر كيلوگرم وزن بيمار از اوروگرافین 60% ) يا 350 ميلي‌گرم يد به ازاي هر كيلوگرم وزن بيمار از مواد حاجب با اسمولاريته پايين مانند ايوپاك استفاده مي‌شود.

آنژيوگرافي، آرتروگرافي و فيستولوگرافي، اورتروگرافي: حجم مناسب از ماده حاجب حاوي 300 ميلي‌گرم يد در سي‌سي (mgI/cc) استفاده مي‌شود.

آنژيوگرافي ديجيتال با ساب‏تراكشن: ماده حاجب دارای 150-100 ميلي‌گرم يد در سي‌سي كافي است.

آنژيوگرافي اطفال: حداکثر میزان تزریق داخل رگی در اطفال 4 سي‌سي ماده حاجب به ازاي هر كيلوگرم از ماده حاجب (370 mgI/cc) مي‌باشد.

سي‌تي اسكن:

تزریقی: 100 -150 سی‌سی ماده حاجب با غلظت ید 60%  (42-28 گرم ید) یا 4-2 سي‌سي ماده حاجب به ازاي هر كيلوگرم بصورت تزریق بولوس (یکباره) و یا 200 تا 300 سی‌سی ماده حاجب با غلظت ید 30% بصورت تدریجی.

در مغز دوز دوبل و تهیه تصاویر 60 تا 90 دقیقه تاخیری که گاهی اوقات باعث افزایش قدرت تشخیص ضایعات بدون افزایش سطح کراتینین دائمی می گردد را نیز می توان استفاده نمود.

خوراکی: ماده حاجب محلول در آب با غلظت 3-2% (یک ویال 20 سي‌سي در یک لیتر) يا سوسانسيون باريم 2-5/1 درصد. در اين مورد بايستي دانسيته ماده حاجب در لوپهاي روده در حدود 200 هانسفيلد و يا قدري كمتر باشد.

میلوگرافی: 20-10 سي‌سي از ماده حاجب با اسمولاريته پايين (300-240 mgI/cc)

سي‌تي‌میلوگرافی:  4-3 سي‌سي از ماده حاجب با اسمولاريته پايين (300-240 mgI/cc)

 

 

 

تهیه وگردآوری : کریمه لب شکری

کارشناس رادیولوژی بیمارستان خلیج فارس

 


دریافت فایل پیوست


   

تاریخ بروز رسانی:   6 امرداد 1398

تعداد بازدید:   ۷۱


ارسال نظر
ايميل :     
نام و نام خانوادگی :  
نظر :
 
حروف تصویر بالا :   
 
 

< >